Konsumenci codziennie korzystają z wielu rodzajów usług: gastronomicznych, fryzjerskich, ale też finansowych, budowlanych, transportowych czy turystycznych. Różnią się one od siebie tak bardzo, że nawet w potocznym języku jednoznacznie zdefiniowanie „usługi” jest trudne. Podzelowanie butów (usługa szewska) nie da się porównać do wysyłki listu (usługa pocztowa), a uszycie sukienki ( usługa krawiecka ) do pomalowania mieszkania (usługa remontowa).
Podobnie sytuacja wygląda z prawnego punktu widzenia. Nie ma jednego przepisu prawnego regulującego prawa i obowiązki usługodawców i usługobiorców (stron umowy).
Usługa jako pojecie w języku potocznym, odpowiada w języku prawnym:
- Umowom o dzieło,
- Umowom zlecenia,
- Umowom szczególnym o świadczenie usług.
Każda z tych umów ma odrębną specyfikę prawną. Dlatego bardzo ważne jest, aby konsumenci rozróżnili różne rodzaje umów i skutki ich nienależytego wykonania.
Wiele usług wykonywanych jest w wyniku zawarcia przez konsumenta umowy o dzieło.
Umowami o dzieło są np. umowy o zamontowanie okien, odmalowanie mieszkania, wypranie płaszcza w pralni, naprawę sprzętu domowego. W każdej z nich osiągnięty musi zostać pewien określony przez strony umowy rezultat, efekt. Jego osiągnięcie świadczy o wykonaniu lub niewykonaniu, względnie nienależytym wykonaniu zobowiązania przez „fachowca”.
Szczególnym rodzajem umów o dzieło są umowy, których rezultatem jest rzecz ruchoma – przykładem jest uszycie garnituru na miarę. Umowa o dzieło, której rezultatem jest rzecz ruchoma, traktowana jest jak umowa sprzedaży konsumenckiej, to znaczy, że dzieło – rzecz ruchomą – traktuje się jak towar konsumpcyjny. Jeśli dzieło – rzecz ruchoma okaże się niezgodne z zawartą umową, konsumentowi przysługuje prawo do żądania naprawienia dzieła lub odstąpienie od umowy albo obniżenie ceny. Istotnym jest przy tych umowach, że przedsiębiorca musi wykonać bardzo szerokie i restrykcyjne obowiązki informacyjne wglądem konsumenta.
Inaczej prawa i obowiązki konsumenta kształtowane są w umowach o dzieło, których rezultatem nie jest rzecz ruchoma. Z takimi umowami mamy najczęściej do czynienia w praktyce. Przykładem może być malowanie mieszkania czy naprawa sprzętu AGD. W ich przypadku, jako że nie są to umowy zrównane ze sprzedażą konsumencką, obowiązki informacyjne przedsiębiorców nie są tak rozbudowane, a konsumentom przysługują uprawnienia wynikające z rękojmi za wady stworzonego dzieła, jak żądanie naprawy, obniżenia ceny lub odstąpienie od umowy.
Danuta Mazur
Powiatowy Rzecznik Konsumentów
w Świdnicy
