Po ekshumacji poległych podczas II wojny światowej żołnierzy niemieckich, którzy zostali pochowani w pobliżu dawnego cmentarza ewangelickiego, należącego przed wojną do Słotwiny, o czym pisaliśmy tutaj (tekst ze Świdnica 24.pl), przez ostatnie dwa miesiące minionego roku trwały ekshumacje niemieckich żołnierzy w Tomkowicach (gmina Strzegom).
Prace prowadziła Pracownia Badań Historycznych POMOST, na zlecenie Niemieckiego Ludowego Związku Opieki nad Grobami Wojennymi (Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge). Pochówki zlokalizowano koło kościoła w Tomkowicach (gmina Strzegom) na zlikwidowanym, niewielkim cmentarzu przykościelnym. W Tomkowicach pochowano łącznie 72 żołnierzy poległych w okolicach Strzegomia w okresie lutego i marca 1945 roku, a więc w czasie najcięższych walk o miasto, które przyniosły zniszczenie jego zabudowy w niemal 70 procentach.
Na pochówki przygotowano na cmentarzu siedem, równoległych rzędów pojedynczych grobów. Niestety, nad częścią z pochówków są już wykonane nowe alejki i ułożone krawężniki, co wymagać będzie ich odtworzenia, po zakończeniu prac ekshumacyjnych. A te potrwają kilkanaście tygodni.
Podobnie, jak miało to miejsce w wypadku pochówków w Świdnicy odnalezienie i identyfikacja grobów była możliwa dzięki zachowanemu szkicowi. Jeden z dawnych mieszkańców Tomkowic wykonał po wojnie szkic miejsca usytuowania grobów i spisał z tabliczek na drewnianych krzyżach dane pochowanych żołnierzy. Lista przetrwała i stała się bezcennym źródłem do odnalezienie pochówków i identyfikacji poległych żołnierzy.
O ile wiemy, jacy żołnierze zostali pochowani w większości w Tomkowicach, o tyle może być problem z dokładnym potwierdzeniem ich tożsamości. Wprawdzie należy sądzić, że na liście żołnierze są wymienieni w kolejności takiej, w jakiej zostali pochowani, ale całkowitą pewność dałoby odnalezienie przy każdych szczątkach połówek nieśmiertelników. I tu jest problem. Gliniasta ziemia, która występuje na cmentarzu w Tomkowicach jest bardzo zakwaszona. To spowodowało, że nieśmiertelniki, guziki i inne drobne, metalowe rzeczy, podobnie jak część wyposażenia żołnierzy z którymi zostali pochowani oraz same ich szczątki, uległy znacznemu rozkładowi. Pochówki były dokonywane stosunkowo płytko, na głębokości około 1-1,20. Do części grobów żołnierze byli składani bezpośrednio do ziemi, w innych przypadkach chowani byli w trumnach, które również uległy niemal całkowitemu rozkładowi.
Dotychczas udało się odnaleźć groby 33 żołnierzy niemieckich, przy których znajdowało się 11 tak zwanych nieśmiertelników.
Prace w Tomkowicach będą kontynuować wiosną tego roku. Po przeprowadzeniu badań, szczątki żołnierzy niemieckich zostaną pochowane na cmentarzu wojennym w Nadolicach Wielkich pod Wrocławiem.
Andrzej Dobkiewicz
