W ten weekend zmieniamy czas na zimowy. Pośpimy o godzinę dłużej

W nocy z soboty na niedzielę zmieniamy czas z letniego na zimowy. Wskazówki zegarów należy przestawić z godziny 3.00 na 2.00, co oznacza, że będziemy spać godzinę dłużej.

W całej Unii Europejskiej do czasu zimowego wraca się w ostatnią niedzielę października, a na czas letni przechodzi się w ostatnią niedzielę marca. Mówi o tym obowiązująca bezterminowo dyrektywa UE ze stycznia 2001 roku: „Począwszy od 2002 r. okres czasu letniego kończy się w każdym państwie członkowskim o godz. 1.00 czasu uniwersalnego (GMT), w ostatnią niedzielę października”. W Polsce zmianę czasu reguluje rozporządzenie prezesa Rady Ministrów.

Od kilku lat w Unii Europejskiej trwają dyskusje dotyczące odejścia od przestawiania zegarków. Podczas konsultacji publicznych przeprowadzonych w 2018 roku przez Komisję Europejską 84% respondentów opowiedziało się za zniesieniem zmian czasu. We wrześniu 2018 roku Komisja Europejska zaproponowała rezygnację z dwukrotnego przesuwania wskazówek w ciągu roku. Pomysł poparł Parlament Europejski, ale sprawa utknęła w Radzie UE. Trudności wiązały się z tym, że kraje członkowskie muszą porozumieć się i ustalić, przy którym czasie chcą zostać: letnim czy zimowym. Stanowiska w tej sprawie nadal nie przyjęto.

Co mogłoby przynieść przyjęcie stałego czasu letniego lub zimowego?

Kilka lat temu Główny Urząd Miar stworzył opracowanie, dzięki któremu można zapoznać się z potencjalnymi skutkami przyjęcia na stałe czasu letniego lub zimowego w okresie zimowym czy letnim:

Bezpieczeństwo w ruchu drogowym, w tym pieszych i rowerzystów

• ciemny poranek: gorsza widoczność, zwiększenie ryzyka wypadków i kolizji w godzinach wzmożonego ruchu porannego,
• ciemny wieczór: gorsza widoczność w okresie zmierzchu – zwiększenie ryzyka wypadków i kolizji w okresie powrotów do domu.

Drobna przestępczość

• późniejszy okres zmierzchu: mniejsze ryzyko kradzież i włamań do domów jednorodzinnych (następują najczęściej w okresie zmierzchu przed powrotem do domu właściciela lub w nocy w czasie nieobecności),
• mniejszy ruch w okresie zmierzchu: mniejsze ryzyko drobnych kradzieży i rozbojów.

Zawody wykonywane na świeżym powietrzu (budownictwo, rolnictwo, leśnictwo)

• jaśniejszy poranek: wykonywanie pracy przy naturalnym oświetleniu od godzin porannych,
• ciemny poranek lub ciemne wczesne popołudnie: konieczność stosowania sztucznego oświetlenia (np. budownictwo), niektóre prace wykonywane wyłącznie przy naturalnym oświetleniu, stałe lub zmienne godziny rozpoczęcia pracy w ciągu roku.

Dzieci i młodzież szkolna (przedszkola, szkoły)

• ciemny poranek: pokonywanie przez dzieci drogi do szkoły jeszcze w nocy, w okresie ograniczonej widoczności (dotyczy zwłaszcza terenów wiejskich),
• ciemny poranek: konieczność stosowania sztucznego oświetlenia w salach i klasach w godzinach porannych,
• poranki: wzmożony ruch dzieci i młodzieży do szkół.

Turystyka, rekreacja, muzea, obiekty kultury

• późniejszy wieczór (dłuższe popołudnie z naturalnym światłem): dłuższe godziny otwarcia muzeów i obiektów kultury, wypożyczalni sprzętu turystycznego (np. kajaki, narty, rowery),
• późniejszy wieczór (dłuższe popołudnie z naturalnym światłem słonecznym): większa aktywność na świeżym powietrzu, wzmożona rekreacja, czynny wypoczynek,
• dłuższe popołudnia z naturalnym światłem: wzmożony ruch turystyczny (hotele, agroturystyka).

Hotel, mała gastronomia

• dłuższe popołudnie z naturalnym światłem: dłuższe godziny otwarcia obiektów małej gastronomii, handlu na świeżym powietrzu (targi, bazary, stragany).

Rozkłady jazdy, komunikacja, podróże

• w okresie zmiany czasu godzinne przestoje lub opóźnienia,
• okres bezpośrednio po zmianie czasu: zwiększone ryzyko pomyłki (np. na skutek nieprzestawienia zegarka).

Zdrowie

• dłuższe popołudnie z naturalnym światłem: większa aktywność na świeżym powietrzu, zdrowszy tryb życia,
• okres niedoboru światła słonecznego: zwiększone ryzyko wystąpienia depresji (fotodepresja),
• więcej naturalnego światła: lepsze samopoczucie, mniejsze ryzyko depresji,
• ciemne poranki: trudniejsze warunki dotarcia do pracy, szkoły, trudniejsze warunki jazdy – zwiększone ryzyko spóźnienia – pośpiech – zwiększony stres,
• wiosenna zmiana czasu („krótsza” noc): zwiększony stres dla osób pracujących w niedzielę,
• okres bezpośrednio po zmianie czasu: utrudnienie dla osób starszych, chorych, niepełnosprawnych (przyzwyczajenie do regularnego rytmu dnia).

Zużycie energii

• ciemne poranki i ciemne wieczory: konieczność stosowania sztucznego oświetlenia (dotyczy również w wielu przypadkach oświetlenia ulicznego włączanego okresowo w godzinach wieczornych i porannych, np. na terenach wiejskich),
• im lepsze dopasowanie godzin aktywności społeczeństwa do naturalnego światła, tym mniejsza konieczność stosowania dodatkowego oświetlenia.

Automatyczne zmiany czasu w urządzeniach

• w niektórych urządzeniach (np. zegarki elektroniczne, niezaawansowane systemy odmierzające czas) wymuszona konieczność „ręcznej” korekty godziny w momencie zmiany czasu,
• w niektórych systemach i urządzeniach, posiadających zaimplementowane algorytmy zmieniające godzinę zgodnie z przyjętymi dotychczas regułami: po zmianie reguł możliwość wystąpienia problemów – konieczność zmiany konfiguracji, aktualizacji oprogramowania lub wymiany urządzenia na nowe – możliwe dodatkowe koszty.

Zwierzęta domowe i hodowlane

• dwukrotna w ciągu roku zmiana czasu może wywołać okresowo sytuacje stresowe u zwierząt hodowlanych lub domowych, które są poddawane rutynowym czynnościom dobowym (np. karmienie zwierząt, udój krów, wyprowadzanie zwierząt domowych o stałej godzinie na spacer) – konieczność przesunięcia rytmu dnia o 1 godzinę.

Uwarunkowania geograficzne

• najkrótszy dzień w Polsce, rozumiany jako okres od wschodu do zachodu słońca, trwa około 8 godzin, a najdłuższy dzień – około 16 godzin,
• między wschodem a zachodem Polski jest różnica około 10° długości geograficznej, co odpowiada na obszarze Polski maksymalnej różnicy czasu wschodu (zachodu) słońca ok. 40 minut,
• przez Polskę przechodzi południk 15 E, z którym związana jest strefa czasowa UTC + 1 h (CET – Central European Time – czas środkowoeuropejski),
• stosowanie czasu letniego w Polsce przez cały rok prowadziłoby do około 3-miesięcznego dodatkowego okresu (od ok. 10 listopada do ok. 15 lutego) z dłuższymi ciemnymi porankami niż obecnie w dniu, kiedy słońce wschodzi najpóźniej (ok. 22 grudnia),
• całoroczne stosowanie czasu zimowego w Polsce prowadziłoby do sytuacji, gdy nawet najpóźniejszy zachód słońca (ok. 22 czerwca) byłby wcześniejszy od ok. 100 obecnych zachodów (w okresie od ok. 2 maja do 14 sierpnia) przy stosowaniu czasu letniego w okresie letnim.

Uwarunkowania kulturowe i historyczne

• środek okresu naturalnego światła przypada na ok. godz. 12 czasu słonecznego,
• środek aktywności osoby dorosłej przypada na ok. godz. 14 czasu oficjalnego/urzędowego (przy założeniu rozpoczynania dnia ok. godz. 6 i kończeniu dnia ok. godz.22),
• naturalnym czasem, do którego dopasowana została organizacja dnia w Polsce (funkcjonowanie różnych instytucji, urzędów, szkół, sklepów, zakładów pracy,…), jest czas słoneczny wg południka 15 E, przyjęty oficjalnie przez Polskę od 1922 roku,
• choć Polska i Francja przyjęty tę samą strefę czasową (wg południka 15 E), to we Francji dzień pracy (godziny rozpoczęcia pracy szkół, urzędów, instytucji, itp.) rozpoczyna się średnio o 1 h później niż w Polsce – w obu krajach organizacja dnia pracy pozostaje dopasowana do naturalnego światła,
• organizacja dnia pracy ma charakter szeregu powiązań i zależności (funkcjonowanie komunikacji, szkół, przedszkoli, żłobków, godziny otwarcia sklepów, urzędów, instytucji, obiektów kultury, pora nocna i dzienna wg kodeksu pracy, dostępność usług, …) – zmiana organizacji jednego z tych elementów może pociągać za sobą konieczność zmiany innych,
• w Polsce był stosowany czas zwykły (zimowy) przez cały rok, natomiast nigdy nie stosowano czasu letniego w okresie zimowym,
• w czasie II wojny światowej Stany Zjednoczone wprowadziły na stałe czas letni, tzw. „war time”, a po zakończeniu II wojny światowej wróciły do regularnego odwoływania i wprowadzania czasu letniego,
• w latach 1968-1971, Wielka Brytania w ramach eksperymentu okresowo zrezygnowała z wprowadzania czasu letniego dla porównania z okresem, kiedy czas letni był regularnie wprowadzany i odwoływany, i po uzyskaniu wstępnych wyników eksperymentu powróciła do regularnych zmian czasu,
• Rosja w 2011 roku zrezygnowała z odwoływania czasu letniego (zgodnie z głosem opinii publicznej), a w roku 2014 na stałe odwołano czas letni wprowadzając czas zimowy (po odwróceniu się głosów opinii publicznej).

/PAP, GUM, opr. mn/