To jedno z najważniejszych odkryć dotyczących historii Dolnego Śląska i Zamku Książ w ostatnich latach – przekonuje rzeczni prasowy Zamku Książ Mateusz Mykytyszyn. Podczas prac architektoniczno-konserwatorskich w mauzoleum rodziny von Kramsta na cmentarzu komunalnym w Świebodzicach natrafiono na barokowe sarkofagi oraz trumny z XIX wieku należące do dawnych właścicieli Książa – potężnego rodu von Hochberg.
Do tego niezwykłego odkrycia doszło 28 sierpnia 2026 roku. Prace w mauzoleum świebodzickiej rodziny fabrykantów von Kramsta przeprowadzono na zlecenie Urzędu Miasta w Świebodzicach w związku z koniecznością wykonania dokumentacji architektonicznej i konserwatorskiej. Wszystko odbywało się w obecności pracowników Wałbrzyskiej Delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu.
Podczas komisyjnego przeniesienia i zabezpieczenia mocno uszkodzonych trumien i sarkofagów dokonano inwentaryzacji ponad 25 obiektów – od barokowych, metalowych sarkofagów po drewniane trumny z XIX wieku.
Jak ustalił dr Kamil Pawłowski z Wałbrzyskiej Delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu, obiekty znajdujące się w górnej części mauzoleum nie należą do rodziny von Kramsta, lecz do XVIII- i XIX-wiecznych członków rodu von Hochberg – wielowiekowych właścicieli Zamku Książ. Szczątki rodziny von Kramsta zidentyfikowano natomiast w krypcie grobowej pod mauzoleum.
Wśród odnalezionych spoczywa m.in. Konrad Ernst Maximilian von Hochberg, fundator wielkiej barokowej przebudowy książańskiej rezydencji, a także członkowie jego najbliższej rodziny.
Tajemnica maja 1945 roku
Przed historykami stoi teraz wielka zagadka. Jak czytamy w oficjalnym komunikacie: „Największą zagadką pozostaje dziś to, kiedy, dlaczego i w jakich okolicznościach trumny i sarkofagi Hochbergów zostały przeniesione do grobowca von Kramstów. Mauzoleum to z całą pewnością nie było ich pierwotnym miejscem pochówku. Jedna z hipotez zakłada, że mogło dojść do tego na początku maja 1945 roku, w dramatycznych dniach końca II wojny światowej. Na obecnym etapie jest to jednak hipoteza, która wymaga dalszych badań archiwalnych i historycznych.”
Kogo odnaleziono w grobowcu?
Na podstawie wstępnej analizy heraldycznej i historycznej zidentyfikowano sarkofagi i trumny następujących członków rodziny von Hochberg:
Hrabiego Konrada Ernsta Maximiliana von Hochberga (19.08.1682–26.07.1742),
Hrabiny Agnes Helene von Hochberg z domu von Flemming (31.12.1690–05.08.1721) – drugiej żony Konrada Ernsta Maximiliana,
Hrabiny Christiane Dorothei von Hochberg z domu von Reuss von Plauen (25.09.1699–06.09.1752) – trzeciej żony Konrada Ernsta Maximiliana,
Hrabiego Carla Heinricha Ludwiga von Hochberga (23.05.1712–27.05.1712) – syna Konrada i Agnes Helene,
N.N. (zm. 05.08.1721) – syna Konrada i Agnes Helene,
Hrabiego Heinricha Ludwiga Carla von Hochberg (30.10.1714–29.07.1755) – syna Konrada i Agnes Helene,
Hrabiego Hansa Heinricha VI von Hochberg (22.04.1768–07.05.1833),
Hrabiego Hansa Heinricha XII von Hochberg (05.05.1835–02.09.1835) – syna księcia Hansa Heinricha X i Adelajdy z domu von Stechow.
Identyfikacja pozostałych postaci wymaga dalszych prac. Wszystkie obiekty zostały zabezpieczone na czas badań projektowych i konserwatorskich.
Karolewska: „Trudno o bardziej symboliczny zbieg okoliczności”
Głos w sprawie tego przełomowego odkrycia zabrała prezeska Zamku Książ w Wałbrzychu, Dorota Karolewska:
„Historia ma czasem niezwykłe wyczucie momentu. Właśnie prowadzimy największą od pół wieku rewaloryzację Książa, a jej sercem jest barokowa część zamku stworzona przez Konrada Ernsta Maximiliana von Hochberga. I właśnie teraz odnajdujemy jego szczątki. Trudno o bardziej symboliczny zbieg okoliczności – można powiedzieć, że po blisko trzech stuleciach twórca barokowego Książa w niezwykły sposób do niego powraca.
Przez ostatnie lata poznawaliśmy Hochbergów z portretów, dokumentów, listów i architektury, którą po sobie pozostawili. Teraz historia daje nam możliwość poznania ich w zupełnie inny, niezwykle osobisty sposób. To trochę tak, jakby Książ otworzył przed nami kolejne drzwi do swojej przeszłości – takie, o których istnieniu jeszcze chwilę temu nie mieliśmy pojęcia”.
Sielicka: „Kości mogą opowiedzieć biografię ciała”
Niezwykle fascynujące perspektywy badawcze przedstawia Katarzyna Sielicka, kierowniczka Działu Muzealnego Zamku Książ w Wałbrzychu:
„Sarkofagi i trumny to dopiero oprawa. Prawdziwym archiwum jest to, co przetrwało w ich wnętrzu: szczątki kostne, tkaniny, być może kwiaty i inne ślady organiczne składane przy zmarłych. To fenomenalne źródło wiedzy, którego nie odda żadna kronika.
Kości mogą opowiedzieć biografię ciała. Osteologia pozwoli określić wzrost, budowę, postawę, ślady obciążeń i urazów oraz choroby układu kostnego. Paleopatologia wskaże schorzenia przewlekłe – od zmian zwyrodnieniowych po ślady niedoborów i infekcji. Zęby i kamień nazębny zachowują informacje o diecie i mikrobiomie. Analizy izotopowe pozwolą odtworzyć jadłospis. Jeśli zachowa się DNA, możliwe będą badania pokrewieństwa i patogenów. Przy dobrze zachowanej czaszce można podjąć próbę częściowej rekonstrukcji wyglądu. To niezwykłe odkrycie pozwoli nam poznać dawnych mieszkańców Książa jak nigdy dotąd”.
Mykytyszyn: „Historyczna chwila dla całego Dolnego Śląska”
Wagi historycznej oraz relacji z potomkami rodu dotknął Matt Mykytyszyn, rzecznik Zamku Książ w Wałbrzychu i prezes Fundacji Księżnej Daisy von Pless.
„To historyczna chwila dla całego Dolnego Śląska. Konrad Ernst Maximilian von Hochberg był jedną z najwybitniejszych postaci w dziejach Książa. To on w ogromnym stopniu nadał rezydencji zachwycające barokowe oblicze, które do dziś stanowi o jej wyjątkowości.
Jednocześnie stoimy przed niezwykłą historyczną zagadką. Musimy ustalić, dlaczego sarkofagi i trumny Hochbergów znalazły się w grobowcu von Kramstów i kiedy dokładnie zostały tam przeniesione. Jednym z prawdopodobnych tropów są pierwsze dni maja 1945 roku, ale wymaga to dalszych badań.
Jesteśmy również w kontakcie z książęcą rodziną Hochbergów. Szef rodu, książę Peter von Hochberg-Pless, zadeklarował wszelką możliwą pomoc w kwestiach związanych z identyfikacją szczątków i dalszymi badaniami nad historią rodziny. To dla nas nie tylko odkrycie naukowe, lecz także spotkanie z bardzo osobistym wymiarem historii Książa”.
Przed naukowcami szeroki zakres prac historycznych, archiwalnych, heraldycznych, konserwatorskich, antropologicznych oraz genetycznych. Jedno nie ulega wątpliwości – Świebodzice staną się w najbliższych miesiącach centrum niezwykłych badań nad przeszłością naszej małej ojczyzny.
/Źródło FB Zamek Książ w Walłbrzychu/ opr. red./
fot. FB Zamek Książ w Walbrzychu
